Jeneverbes

Een jeneverbes bonsai ziet eruit als een kleine boom uit de bergen: dichte, groene kussens, een ruwe schors, vaak een gedraaide stam. De meeste beginners krijgen een Chinese jeneverbes (Juniperus chinensis) of een kruipende jeneverbes (Juniperus procumbens 'Nana'). “Jeneverbes” is echter geen enkele boom, maar een heel geslacht met veel soorten. De verzorging is bij de gangbare bonsaisoorten erg vergelijkbaar. Eerst het belangrijkste: een jeneverbes is een tuinboom en hoort buiten.

De meest gemaakte fout: binnen houden

In de bouwmarkt of het woonwarenhuis staan jeneverbessen vaak tussen de kamerplanten. Dat zet je op het verkeerde been. In huis mist hij licht, frisse lucht en vooral de koude winterrust die hij elk jaar nodig heeft om op krachten te komen. Binnen wordt hij langzaam zwakker. Het verraderlijke: een jeneverbes laat problemen pas laat zien. Als hij bruin wordt, is het vaak al te laat.

• Het hele jaar buiten, op het balkon, het terras of in de tuin.
• Een of twee dagen mag je hem naar binnen halen om naar te kijken, langer niet.
• Zoek je een boom voor de vensterbank? Kijk dan in onze gids Binnenbonsai of bij de Chinese iep.

Standplaats: volle zon

Jeneverbessen houden van een lichte, zonnige plek. Hoe meer zon, hoe dichter en gezonder de kussens groeien. In de schaduw worden de scheuten lang en dun, en van binnen wordt de boom kaal.

Goede luchtcirculatie is ook belangrijk. Dichte kussens waar geen wind doorheen gaat, zijn een paradijs voor plagen zoals spint.

Winter: koud, maar beschut

Jeneverbessen zijn winterhard. Vorst is voor hen normaal en zelfs nodig. Sommige jeneverbessen kleuren in de winter paars tot bruinig. Geen zorgen: dat is hun winterjas, in de lente worden ze weer groen.

Alleen de wortels in de pot zijn gevoeliger dan in de tuingrond, omdat de pot snel doorvriest. Vanaf ongeveer −10 °C zet je hem beschut: tegen een huismuur, in een koude bak of in een koude, lichte ruimte zoals een garage of tuinhuisje. Niet in de warme woonkamer.

Water geven: liever wat droger

Jeneverbessen houden niet van natte voeten. Te veel water is de meest voorkomende reden dat ze doodgaan, omdat de wortels dan gaan rotten.

• Geef pas water als de bovenste laag aarde een beetje is opgedroogd.
• Dan wel grondig, tot er onderaan water uit de pot loopt.
• In de zomer kan dat dagelijks zijn, in de winter maar af en toe.
• Af en toe de naalden besproeien doet hem goed, vooral op hete dagen.

Hoe je goed controleert of je boom water nodig heeft, leggen we uit in Bonsai water geven.

Bemesten

Van de lente tot de herfst geef je regelmatig bonsaimest, volgens de dosering op de verpakking. In de grootste zomerhitte, direct na het verpotten en bij zwakke bomen neem je een pauze.

Snoeien: schaar in plaats van knijpen

Vroeger hoorde je vaak dat je een jeneverbes alleen met je vingers moest uitknijpen. Tegenwoordig raden velen dat af: steeds knijpen verzwakt de boom en de afgescheurde toppen worden bruin. Doe het liever zo:

• Lange scheuten die uit het kussen steken, knip je met een scherpe schaar bij hun aanzet af, een- tot tweemaal per jaar in het groeiseizoen.
• Knip nooit dwars door de naalden zoals bij een heg. Doorgeknipte naalden worden bruin en zien er lang lelijk uit.
• Te dichte kussens dun je van onderen uit, zodat er licht en lucht in komt.
• Elke tak heeft groene toppen nodig. Een jeneverbes loopt niet opnieuw uit op kaal hout. Een tak zonder groen sterft af.

Welke schaar geschikt is, staat in Gereedschap voor beginners.

Naalden of schubben?

Veel jeneverbessen hebben twee bladvormen. Jeugdblad is naaldvormig en prikt. Volwassen blad bestaat uit kleine, zachte schubben. Jonge planten hebben meestal naalden, later komen er schubben. Zware snoei, sterk buigen of te veel water kunnen ervoor zorgen dat de boom weer naaldvormige scheuten maakt. Dat is geen schade, maar het vertelt je wel: gun hem rust.

Draadvormen en verpotten

• Draadvormen: het best in de herfst of heel vroeg in het voorjaar. Controleer de draad regelmatig, zodat hij niet in de schors groeit.
• Verpotten: ongeveer om de twee jaar in het voorjaar, oudere bomen minder vaak. Neem doorlatende bonsaigrond en knip maar weinig van de wortels weg.

In Japan

In Japan heet de populairste bonsai-jeneverbes Shinpaku (真柏, vaak ook “Shimpaku” geschreven). Daarmee wordt een bergvorm van de Chinese jeneverbes bedoeld (Juniperus chinensis var. sargentii), die in het wild op rotswanden in het hooggebergte en aan steile kusten groeit. Het teken 真 betekent “echt”, 柏 staat hier voor naaldbomen uit de cipressenfamilie. Vooral beroemd zijn bomen uit de bergen bij Itoigawa in de prefectuur Niigata, die geliefd zijn om hun fijne, kleine blad.

Samen met de dennen hoort de Shinpaku bij de klassieke groenblijvende bonsai, de “Shōhaku” (松柏, dennen en jeneverbessen). Op tentoonstellingen en in bonsaimusea behoren oude Shinpaku tot de bewonderde stukken.

Typisch voor Shinpaku is doodhout: delen van takken of stam zijn afgestorven en door wind en zon wit gebleekt. Een dode, witte tak heet Jin (神), een dode, witte plek op de stam heet Shari (舎利). Het contrast tussen wit hout, bruine schors en groen blad geldt als symbool voor een boom die eeuwenlang wind en weer heeft getrotseerd. Als beginner hoef je geen doodhout te maken. Het is genoeg als je het herkent en begrijpt waarom het zo gewaardeerd wordt.

Giftig voor huisdieren?

Betrouwbare informatie over de vraag of jouw jeneverbes speciaal voor katten of honden giftig is, hebben we niet gevonden. Jeneverbes bevat aromatische oliën, en vooral de bessen kunnen de maag irriteren. Wees daarom voorzichtig en zet de boom zo neer dat dieren er niet aan kunnen knabbelen.