Bonsai voor beginners: de juiste eerste boom

Eerst het belangrijkste over bonsai voor beginners: een bonsai is geen speciale dwergboom, maar een heel gewone boom in een ondiepe schaal. Voor jouw start betekent dat: de belangrijkste stap zet je nog voordat je ook maar iets snoeit. Je hebt de juiste boom nodig voor de juiste plek.

Binnen of buiten? De eerste keuze

Bomen uit een gematigd klimaat zoals esdoorn, den of jeneverbes moeten buiten leven. Naar binnen mogen ze maar kort, zo'n twee tot drie dagen om ze te bekijken, en in de zomer het liefst helemaal niet. De meeste bonsai houden het binnen op de lange duur niet vol, omdat het licht te zwak is.

Voor in huis komen alleen tropische en subtropische soorten in aanmerking, bijvoorbeeld de ficus. Ze hebben veel licht en gelijkmatige omstandigheden nodig.

Welke bonsai voor beginners?

Het veiligst begin je met gangbare soorten die in jouw omgeving goed groeien. Deze bomen zijn een goede eerste boom:

Boom	Waar	Goed om te weten
Ficus	binnen	tropisch, heeft veel licht nodig
Chinese iep	binnen of buiten	wordt vaak binnen gehouden
Olijfboom	binnen of buiten	makkelijk te kweken uit stekken
Jeneverbes	buiten	heeft de hele dag zon nodig
Den	buiten	heeft de hele dag zon nodig
Japanse esdoorn	buiten	ochtendzon, middagschaduw
Lork, taxus	buiten	goede starterssoort

Kies je een Japanse esdoorn, neem dan liever een ras met handvormige bladeren dan een met sterk ingesneden bladeren, en het liefst een zaailing in plaats van een geënte boom.

Alle soorten op een rij, met standplaats en moeilijkheid, vind je in het soortenoverzicht.

Waar haal je je eerste boom?

• Uit de kwekerij: Een heel goede keuze, omdat de wortels al aan een pot gewend zijn. Let op een goed bewortelde boom met goede takken. Een betrouwbare bonsaihandelaar helpt je bij het kiezen.
• Uit stekken: langzaam, maar je vormt de boom vanaf het begin. Stekken snijd je in het late voorjaar, voordat de knoppen opengaan. Dat lukt bijvoorbeeld makkelijk bij olijf, azalea en buxus.
• Uit de natuur: langzaam en onzeker. Je hebt toestemming van de grondeigenaar nodig, en beschermde soorten zijn taboe.

Enten en luchtlagen (afleggen) zijn niets voor beginners.

Zo zag mijn eigen start eruit: vier ruwe boompjes (pre-bonsai) uit de kwekerij.

Wat je in het begin echt nodig hebt

• Een schaal met grote afvoergaten. De gaten dek je aan de binnenkant af met gaas, zodat de grond niet wegspoelt.
• Grove bonsaigrond die snel opdroogt. Gebruikelijk zijn mengsels van klei, puimsteen en lava met even grote korrels.
• Een concaaftang voor nette snoeiwonden zonder stompjes.
• Bonsaidraad van aluminium of gegloeid koper, als je takken wilt vormen (draden).

Een net gekochte boom hoeft niet meteen in een bonsaischaal. Laat bomen liever eerst in een grotere kweekpot sterker worden, tot ze veel fijne wortels hebben.

De eerste handelingen

Water geven is in het begin het belangrijkst. Hoe dat gaat, legt onze gids bonsai verzorging stap voor stap uit.

Vormen kan op drie manieren: snoeien, draden en knijpen. Bij het knijpen (pinceren) kort je zachte scheuttoppen in, zodat er zijscheuten ontstaan en de boom voller wordt.

Een goede vorm voor beginners is de vrij rechtopgaande vorm (moyogi): de stam groeit rechtop, maar met bochten. Daarvan leer je het meest over het vormgeven van bonsai.

De meest gemaakte beginnersfouten

1. Te veel water. Er gaan meer bonsai dood door te veel water dan door droogte. Geef pas water als de grond bovenop licht droog is.
2. Tuinboom in huis. Esdoorn, den en jeneverbes gaan binnen dood.
3. Te veel bescherming in de winter. Buitenbomen hebben de kou nodig om te rusten. Pas onder ongeveer −2 °C hebben ze bescherming nodig, bijvoorbeeld in een koude bak.
4. Draad te lang laten zitten. Het draad mag niet langer dan één groeiseizoen aan de boom blijven.
5. Een uitgegraven boom meteen in een bonsaischaal zetten. Daar zijn zijn kansen klein.

Gaat er toch iets mis? De bonsai-dokter helpt je de oorzaak te vinden.