Bonsai kopen: waar beginners op moeten letten

Een bonsai kopen is zo gebeurd: hij staat mooi in het schap, je neemt hem mee, klaar. Of hij bij jou jarenlang leeft of na een paar weken bruin wordt, wordt vaak al in de winkel bepaald. Hier lees je waar je goed koopt, hoe je een boom in vijf minuten controleert en welke etiketten je op het verkeerde been zetten.

Waar kopen? Vier opties eerlijk vergeleken

Bonsaikwekerij of speciaalzaak

• Plus: de bomen zijn meestal gezond, goed gepot en correct gelabeld. Je krijgt advies en kunt vragen welke soort het precies is.
• Min: minder winkels, vaak ver weg, en het aanbod kan voor beginners in het begin overweldigend zijn.

Tuincentrum

• Plus: makkelijk bereikbaar, je ziet de boom voordat je hem koopt.
• Min: de kwaliteit wisselt sterk. Het personeel kent de planten niet altijd goed, en sommige bomen staan al langer op de verkeerde plek.

Bouwmarkt of supermarkt

• Plus: goedkoop en overal te koop.
• Min: hier vind je het vaakst bomen met zwakke wortels, verkeerde grond en een misleidend etiket. Met een goed oog zit er toch af en toe een bruikbare boom tussen.

Online

• Plus: groot aanbod, ook zeldzamere soorten.
• Min: je koopt een foto. Let erop dat je de echte boom ziet en niet alleen een voorbeeldfoto, en dat soort en verzorgingstips precies vermeld staan. Verzending betekent bovendien stress voor de boom.

De boom controleren: je 5-minutencheck

1. Wiebeltest: pak de stam onderaan vast en beweeg hem heel licht. Een gezonde boom zit stevig in de pot. Wiebelt hij, dan zijn de wortels zwak of is hij net pas opnieuw gepot.
2. Bladeren of naalden: een krachtige, gelijkmatige kleur is goed. Gele, bruine, droge of slappe bladeren zijn een waarschuwing. In het groeiseizoen hoort er vers uitgelopen blad te zien zijn.
3. Plagen: bekijk de onderkant van de bladeren en de plekken waar bladeren aan de twijg zitten. Fijne spinsels, een plakkerige laag, witte watachtige plukjes of kleine bruine bultjes wijzen op plagen.
4. Stam: die hoort onderaan het dikst te zijn en naar boven smaller te worden. Geen open, natte of rotte plekken. De stam kun je later nauwelijks nog veranderen, dus neem er een die je mooi vindt.
5. Afvoergaten: draai de pot voorzichtig of kijk aan de onderkant. Zonder gat in de bodem blijft water staan en gaan de wortels rotten.
6. Grond: goede bonsaigrond is korrelig en luchtig. Is hij dicht, papperig of ruikt hij muf, dan moet je binnenkort verpotten (maar niet meteen, zie hieronder).
7. Vastgeplakte steentjes: sommige bomen hebben een laag grind die met lijm tot een harde korst is verbonden. Water en lucht komen dan nauwelijks bij de wortels. Zulke bomen noemt men in de bonsaiwereld spottend “mallsai” (bonsai uit het winkelcentrum).

De etiketvalkuil: binnen of buiten?

Veel bonsai worden als “binnenbonsai” verkocht, terwijl ze buiten moeten leven. Het bekendste geval is de jeneverbes. Hij heeft volle zon, frisse lucht en een koude winterrust nodig. In huis wordt hij langzaam zwakker. Omdat dat bij naaldbomen weken tot maanden duurt, merk je het vaak pas als het te laat is.

Daarom geldt: vraag altijd naar de precieze soortnaam en zoek zelf uit of de boom binnen of buiten wil staan. Welke soorten echt geschikt zijn voor in huis, lees je in de gids Binnenbonsai. Meer over de jeneverbes vind je in het jeneverbesprofiel. Twijfel je welke boom bij jouw huis past, dan helpt de Bonsai-finder je verder.

Tip: voordelig leren met startmateriaal

Een kant-en-klare bonsai is mooi, maar je durft hem misschien nauwelijks te snoeien. Een goed alternatief is startmateriaal, dus een jonge boom die nog niet als bonsai is gevormd. Dat kan voorbonsai-materiaal van een bonsaikwekerij zijn of een geschikte plant van een boomkwekerij.

Waarom dat zinvol is:

• Het kost meestal veel minder dan een kant-en-klare bonsai.
• Je kunt zonder angst oefenen: snoeien, later draadvormen, verpotten.
• Je ziet hoe de boom op je verzorging reageert.

Let ook bij startmateriaal op gezond blad, een interessante stam en veel takken laag aan de stam. Ideaal is een combinatie: een mooie boom om van te genieten en een of twee stuks startmateriaal om mee te experimenteren. Een makkelijke start is ook een bonsai-starterset met een jonge boom en verzorgingsinstructies.

De eerste dagen thuis

• Kies de juiste plek: zet de boom meteen neer waar hij blijvend moet staan, binnen licht of buiten, afhankelijk van de soort. Vaak verplaatsen geeft hem stress.
• Niet meteen verpotten of snoeien: geef hem tijd om te wennen. Verpotten kan wachten tot het juiste seizoen, ook als de grond niet ideaal is. Een uitzondering is de lijmkorst: die kun je beter voorzichtig weghalen, zodat het water er weer door kan.
• Elke dag de aarde controleren: steek je vinger in de aarde. Voelt die bovenaan droog, geef dan grondig water tot er onderaan water uitloopt. Meer daarover in de gids Bonsai water geven.
• Voorlopig niet bemesten: een boom die net verhuist, heeft rust nodig in plaats van voeding.
• Geen paniek bij een paar gele bladeren: door een verhuizing kan de boom wat bladeren laten vallen. Dat is vaak aanpassing en geen doodvonnis.

In Japan zegt men trouwens “Mizuyari san-nen” (水やり三年): water geven leren duurt drie jaar. Wees dus geduldig met jezelf. De belangrijkste basis om te beginnen vind je in de gids Bonsai voor beginners.