Bonsai gereedschap voor beginners: wat je echt nodig hebt

Wie met bonsai begint, ziet al snel sets met tien of meer onderdelen. Het goede nieuws: als beginner heb je maar weinig bonsai gereedschap nodig. Drie, vier goede stukken zijn genoeg voor de eerste jaren. Hier lees je wat echt eerst komt, wat kan wachten en waar je bij het kopen op moet letten.

Wat je echt als eerste nodig hebt

• Bonsaischaar: je belangrijkste gereedschap. Daarmee knip je dunne scheuten en bladeren. Hij heeft lange handvatten en korte, spitse bladen, zodat je ook midden in de kroon kunt komen. In het Japans heet een schaar hasami (鋏).
• Concaaftang: daarmee knip je dikkere takken direct bij de stam af. De bladen zijn licht gebogen en laten een kleine holte achter in plaats van een stompje. Waarom dat belangrijk is: zo groeit de wond vlakker dicht en zie je hem later nauwelijks. In het Japans heet hij mataeda-kiri (又枝切り).
• Gieter met een fijne broes: klinkt banaal, maar is belangrijk. Een harde straal spoelt de aarde uit de schaal. Meer daarover in onze gids over bonsai water geven.

Komt erbij zodra je gaat draadvormen

Draadvormen betekent: je wikkelt draad om takken om ze in vorm te buigen. Dat is meestal niet je eerste project, maar wordt al snel een onderwerp.

• Aluminiumdraad in twee, drie diktes. Het is zacht en makkelijk te buigen, ideaal om mee te oefenen.
• Draadknipper: heeft een afgeronde kop en knipt de draad vlak bij de tak door zonder de schors te beschadigen. Een gewone combinatietang uit de bouwmarkt kneust daarentegen snel de schors. Ook de schaar is taboe voor draad: anders wordt het snijvlak bot.

Wat kan wachten

Veel uit grote sets heb je pas later of nooit nodig:

• Wortelschaar, worthaak, hark: pas bij het verpotten. Een houten stokje helpt daarbij al veel en kost niets.
• Grondzeef: daarmee zeef je stof uit de grond, zodat die beter doorlaat. Handig, maar pas nodig bij de eerste verpotbeurt. Veel kant-en-klare bonsaigrond is al gezeefd.
• Knop- of bolkoptang: om grote snoeiwonden bij te werken. Voor beginners zelden nodig.
• Jintang, zaag, snijgereedschap, draaiplateau, koperdraad: onderwerpen voor gevorderden. Neem er de tijd voor.

Materiaal: koolstofstaal of roestvrij staal?

• Koolstofstaal (vaak donker of zwart): wordt heel scherp en is goed na te slijpen. Nadeel: het roest als je het niet onderhoudt.
• Roestvrij staal (zilverkleurig): roest nauwelijks en vraagt minder onderhoud. Het is meestal duurder.

Om te beginnen is allebei prima. Weet je dat je gereedschap weleens nat laat liggen, dan is roestvrij staal relaxter.

Zo onderhoud je je gereedschap

1. Na elke snoeibeurt afvegen: plantensap en aarde met een doek verwijderen.
2. Droog bewaren: nooit nat in de la leggen.
3. Licht oliën: een dun laagje olie op de bladen en het scharnier beschermt tegen roest. In Japan gebruikt men daarvoor traditioneel cameliaolie (tsubaki-abura), omdat die licht is en niet verhardt.
4. Desinfecteren: vooral na een zieke boom de bladen schoonmaken, bijvoorbeeld met alcohol. Zo breng je geen schimmels of ziektekiemen over van boom naar boom.
5. Alleen voor het juiste gebruiken: geen wortels met de concaaftang, geen draad met de schaar. Zand en draad maken fijne snijvlakken snel bot.

Naslijpen kan met een wetsteen. Oefen dat het best eerst op een oude, goedkope schaar.

Waar je op let bij het kopen

• Bladen sluiten netjes: zonder spleet en zonder verspringing. Anders kneust het gereedschap in plaats van te knippen.
• Scharnier zonder speling: niets mag wiebelen of knarsen.
• Ligt goed in de hand: de handvatten moeten prettig passen en niet knellen.
• Middelgroot formaat: voor de meeste beginnersbomen is een middelgrote concaaftang genoeg. Heel grote modellen zijn bedoeld voor dikke takken van grote bomen.
• Liever een paar goede dan veel: drie degelijke stukken heb je meer aan dan twaalf middelmatige.

Goedkope startersets: eerlijk bekeken

Wat ervoor pleit:

• Weinig geld, alles in één keer in huis.
• Goed om uit te zoeken of de hobby je bevalt.

Wat ertegen pleit:

• Veel onderdelen heb je lange tijd niet nodig.
• De kwaliteit wisselt sterk. Goedkope bladen worden vaak snel bot, scharnieren wiebelen, draadknippers glijden weg.
• Botte bladen kneuzen takken in plaats van netjes te knippen. Dat geneest slechter.

Ons advies: een goedkope set is prima om mee te beginnen. Merk je dat je het blijft doen, vervang dan eerst het gereedschap dat je het meest gebruikt, meestal de schaar, door een goed los exemplaar. Wil je meteen gericht kopen, neem dan een schaar en een concaaftang los in goede kwaliteit.

Een beetje Japan

Japan heeft een lange traditie in smeedkunst, en veel hoogwaardig bonsaigereedschap wordt daar nog steeds gemaakt. Typisch Japans is ook de houding ertegenover: gereedschap geldt als metgezel die je verzorgt en vele jaren gebruikt. Goed gereedschap dat je schoon houdt, kan je heel lang vergezellen.

Sta je nog helemaal aan het begin? Lees dan ook onze gids Bonsai voor beginners. Wanneer welke snoei aan de beurt is, laat de Bonsaikalender je zien.