Satsuki-azalea

Een satsuki azalea bonsai is in de vroege zomer een bloemenzee: honderden bloemen in wit, roze, rood of paars, soms meerdere kleuren aan één boom. Botanisch is het een azalea uit Japan (Rhododendron indicum en de daaruit gekweekte cultivars). Ze verdraagt snoei heel goed en is helemaal niet zo moeilijk. Eerlijk gezegd is ze wel veeleisender dan een typische beginnersboom: ze heeft zure grond, zacht water en het juiste moment voor de snoei nodig. Als je op die drie dingen let, gaat het goed.

Standplaats: buiten, zonnig, hartje zomer wat schaduw

De satsuki is groenblijvend en hoort buiten. In huis krijgt ze te weinig licht en bloeit ze nauwelijks.

• Lente en herfst: veel zon, dat zorgt voor stevige knoppen.
• Hartje zomer: bescherming tegen de hete middagzon, bijvoorbeeld ochtendzon en vanaf het middaguur halfschaduw.
• Tijdens de bloei: beschermen tegen regen en felle zon. Natte bloemen worden snel papperig en vlekkerig.

Winter: lichte vorst ja, strenge vorst nee

Lichte vorst kan een stevige satsuki aan. In de pot vriezen de fijne wortels echter snel door. Vanaf ongeveer −5 °C zet je haar beschut, bijvoorbeeld in een koude, lichte ruimte, een koude bak of een vorstvrije garage met raam. Geen warme woonkamer: ze heeft de koele pauze nodig.

Grond: zuur moet hij zijn

Azalea's hebben zure, kalkvrije grond nodig. Gewone bonsaigrond of potgrond is niet geschikt. De klassieker is kanuma, een zacht, geelachtig vulkanisch gesteente uit Japan. Het houdt goed water vast, laat toch lucht bij de wortels en is licht zuur. Kanuma vind je in de bonsaivakhandel.

De wortels zijn heel fijn en dicht, een beetje zoals watten. Druk de grond daarom nooit stevig aan.

Water geven: gelijkmatig vochtig, met zacht water

Hier gaat het meestal mis.

• De aarde moet altijd licht vochtig zijn: nooit helemaal uitdrogen, maar ook niet in het water staan.
• Gebruik regenwater of gefilterd water. Hard kraanwater bevat kalk. Die maakt de grond na verloop van tijd minder zuur, en de bladeren worden geel.
• Is de wortelkluit toch een keer helemaal droog, zet de pot dan een paar minuten in een emmer water tot er geen luchtbellen meer opstijgen.

Meer daarover in Bonsai water geven.

Bemesten

In het groeiseizoen bemest je met azalea- of rododendronmest, volgens de dosering op de verpakking. Tijdens de bloei neem je een pauze of gebruik je maar de helft. Na de bloei weer normaal bemesten, want in de zomer legt de boom de knoppen voor het volgende jaar aan.

Bloemen verzorgen

• Uitgebloeide bloemen weghalen, en wel met het kleine groene knopje in het midden. Daar zou anders zaad uit groeien, en dat kost de boom kracht.
• Bij zwakke bomen kun je al een deel van de knoppen verwijderen. Minder bloemen betekent meer kracht voor de groei.

Snoeien: direct na de bloei

Dit is de belangrijkste regel bij de satsuki: snoei meteen na de bloei, dus ongeveer in juni. In de zomer maakt ze al de bloemknoppen voor het volgende jaar. Snoei je later, dan knip je de bloemen van morgen weg.

• De satsuki verdraagt ook zware snoei goed en loopt daarna weer uit.
• Ze groeit onderaan sterker dan bovenaan. Snoei de onderste takken daarom wat sterker terug dan de bovenste.
• Aan elke scheuttop ontstaan vaak veel nieuwe scheuten. Laat er hooguit twee staan en haal de rest weg.
• Ongewenste scheuten, bijvoorbeeld direct uit de stam, kun je altijd weghalen.

Een geschikte schaar vind je in Gereedschap voor beginners.

Draadvormen en verpotten

• Draadvormen: het best meteen na de snoei in de vroege zomer. Het hout van oudere takken is bros en breekt makkelijk, dus buig alleen voorzichtig.
• Verpotten: om de twee à drie jaar, het best na de bloei, in kanuma. Maak de verviltte wortels voorzichtig los en knip ze maar weinig in.

Worden de bladeren toch geel, dan helpt de bonsai-dokter je verder bij gele bladeren. Let bij droge lucht in de zomer ook op spint.

In Japan

Haar Japanse naam is Satsuki (皐月). Zo heet de vijfde maand in de oude Japanse maankalender, die ongeveer in onze juni valt. De naam zegt dus: deze azalea bloeit later dan de andere, pas na de grote voorjaarsbloei, in mei en juni.

In Japan worden satsuki al eeuwenlang gekweekt. Al rond 1692 verscheen een boek dat ruim honderd cultivars beschrijft. Tegenwoordig zijn er duizenden cultivars, en één boom kan bloemen in meerdere kleuren en patronen dragen. Geen jaar is hetzelfde, en juist dat maakt haar zo aantrekkelijk.

Ook de grond heeft een Japanse thuis: kanuma (鹿沼土, kanuma-tsuchi) komt uit de omgeving van de stad Kanuma in de prefectuur Tochigi. De stad geldt als het grootste teeltgebied voor satsuki in Japan, en de satsuki is er de officiële stadsbloem. Elk jaar van eind mei tot begin juni vindt het Kanuma-satsukifestival plaats. Daar laten liefhebbers uit heel Japan hun mooiste satsuki-bonsai in volle bloei zien.

Giftig voor huisdieren

Ja. Azalea's zijn giftig voor katten en honden. Ze bevatten grayanotoxinen, die braken, diarree, zwakte en in het ergste geval hartproblemen kunnen veroorzaken. Zet je satsuki zo neer dat dieren er niet aan kunnen knabbelen, en ga bij twijfel meteen naar de dierenarts.